تاریخ آسیب شناسی در جهان
تاریخ آسیب شناسی به اولین کاربردهای روش علمی در زمینه پزشکی بر می گردد. پیشرفتی که در قرون وسطی طی دوران طلایی اسلامی و در اروپای غربی طی رنسانس ایتالیا شکل گرفت .
اولین تشریح های سیستماتیک انسان توسط پزشکان یونانی باستانی هروفیلوس و ارستستراتوس در نیمه اول قرن سوم قبل از میلاد  انجام شد . اولین پزشکی که انجام تشریح بعد از مرگ مشهور است ابن ذهر ( 1161-1091) می باشد . رادولف ویرشو (1902-1821) عموما به عنوان پدر پاتولوژی میکروسکوپی شناخته شده است . اغلب پاتولوژیست ها کار پزشکی یا جراحی نیز انجام می داده اند.

ریشه های آسیب شناسی :
تاریخ آسیب شناسی به اولین کاربردهای روش علمی در زمینه پزشکی بر می گردد. پیشرفتی که در طی قرون وسطی طی دوران طلایی اسلامی و در اروپای غربی طی رونسانس ایتالیا شکل گرفت .
پزشک  یونانی ، سقراط ، بنیان گذار پزشکی، علمی اولین کسی است که درمورد آناتومی و پاتولوژی ستون فقرات انسان کار کرده است . مفهوم مطالعه بیماریها از طریق تشریح سیستماتیک و مطالعه پیکرها ، اعضا و بافت های بیمار ممکن است امروز واضح به نظر برسد ولی قبل از هزاره دوم  ، تعداد بسیار اندکی اتوپسی واقعی گزارش شده است . گر چه پزشکان مسلمان با آسیب شناسی بیماریهای عفونی از زمان ابن سینا آشنا بودند ولی اولین تشریح بعد از مرگ  postmortem dissection)  ) توسط ابن زهر ، پزشک عربی ( 1161-1091) صورت گرفت که کشف کرد عامل بیماری پوستی جرب یک انگل است ، بدنبال وی ابن آل نفیس در 1242 میلادی از تشریح برای کشف جریان خون ریه استفاده کرد . در قرن پانزدهم میلادی تشریح آناتومیک کرارا توسط پزشک ایتالیایی آنتونیوبنبوینی ( Antonio Benivieni ) برای تشخیص علت مرگ به کار گرفته شد . وی همچنین به عنوان فردی که نکروپسی را به علم پزشکی معرفی کرده است شناخته می شود .
در بین اولین پاتولوژیست های گراس ، گیوانی مورگان ( Giovanni Morgagni ) احتمالا از همه مشهور تر است شاهکار وی تحت عنوان De sidibus et causis Moborum per anatomen indagits در 1761 چاپ شد که یافته های بیش از 600 اتوپسی کامل و نسبی را توضیح می دهد که به صورت آناتومیک و متودیک مرتبط با علائمی که بیمار قبل از مرگ داشته تنظیم شده است گر چه مطالعه آناتومی طبیعی در دوران وی کاملا پییشرفته بود ، De sidibus ازاولین نوشته های علمی است که اختصاصا به آناتومی غیر طبیعی با بیماری بالینی پرداخته است تا اواخر 1800 یک ادبیات غنی بر مبنای یافته های آناتومی گراس مشخصه بیماریهای شناخته شده ایجاد شد اوج تحقیقات پاتولوژی گراس در این دوران ، کار پاتولوژیست وپنی ، کارل روکی تانسکی ( 1878-1804 ( بود که در طول زندگی اش بیست هزار اتوپسی انجام داد و بر شصت هزار اتوپسی دیگر نظارت کرد .

ریشه های آسیب شناسی میکروسکوپی :
رادولف ویرشو عموما به عنوان پدر پاتولوژی میکروسکوپی شناخته می شود . در حالی که میکروسکوپ ترکیبی حدود 150 سال قبل از وی اختراع شده بود ویرشو از اولین پزشکان برجسته ای بود که بر مطالعه تظاهرات بیماری قابل رویئت در سطح سلولار تکیه داشت .یک از شاگردان ویرشو ژولیوس کونهیم Julius cohnheim 1839-1884 ) تکنیک های هیستولوژی را با دستکاریهای تجربی برای مطالعات التهاب ادغام کرد که وی را تبدیل به یک از اولین پاتولوزیست های تجربی ( Experimental ) نمود کونهیم همچنین از پیشکسوتان کاربرد فروزن سکشن است .

آسیب شناسی تجربی مدرن :
به همان میزان که تکنیک های تحقیقاتی جدید  مثل میکروسکوپی الکترونی ، ایمنوهیستوشیمی و بیولوژی ملکولی وسایلی را که توسط آنها دانشمندان بیومدیکال می توانند بیماریها را مطالعه کنند گسترش داده است تعریف و مرزهای پاتولوژی تحقیقاتی (investigative pathology ) نامشخص تر شده است . در یک دید وسیع تر هر گونه تحقیقاتی که تظاهرات بیماری را به فرآیندهای مشخص سلولی، بافتی یا اندامی نسبت دهد می تواند در حیطه پاتولوژی تجربی ( Experimental ) قرار گیرد .
تاریخ آسیب شناسی در ایران
پاتولوژی (آسیب شناسی) در ایران، به عنوان علمی که از دوره ی باستان برای بسیاری از بیماری هایی که مورد توجه پزشکان بود ارائه ی دلیل می کرد، شناخته می شود. پاپیروس مصری ادوین اسمیت که قدیمی ترین متن پزشکی شناخته شده می باشد (1700 سال قبل از میلاد مسیح) شامل متونی راجع به مکانیسم بیماری ها و علل آنها از تومور پستان گرفته تا بهبودی زخم ها و عفونت ها می باشد. با وجود این توجه طولانی، فرایند قابل فهم برای ما نسبت به علم پاتولوژی در ربع آخرهزاره ی دوم زمانی که کاوش های آناتومیک امکان پذیر شد و نمای کل ارگانها را نمایان کرد، شکل گرفت. بعدها که آناتومی، شناخت ماکروسکوپی اعضا و بافت های بیمار را تسهیل کرد، به پاتولوژی این امکان را داد که به ابزار جدیدی برای تشخیص و تفسیر بیماری ها تبدیل شود. متعاقبا درطول ربع آخر قرن نوزدهم ، بافت شناسی بافت های مرده، توسط پزشکانی مانند رادولف ویرشو که الهام بخش تئوری سلولی بیماری ها بودند شناخته شد و آن زمان بود که پاتولوژی به یک علم بالینی و داربستی محکم برای تشخیص و درمان بیماری ها بدل شد. از زمان شروع دوره ی جدید آموزش پزشکی در ایران، پاتولوژی به عنوان یکی از قسمتهای اصلی در آموزش پزشکی علمی بوده است. پاتولوژی از یک واژه ی صرفا تئوری به سمت یک ابزار فعال در آموزش دادن مکانیسم رفتار، درمان و کنترل بیماری ها پیشرفت کرد.

پاتولوژی در ایران باستان
: با وجود توسعه ی زیاد و فهم بیشتر دانش پزشکی در ایران، مخصوصا در طی دوران اسلامی ما اطلاعات کمی از مسیر پاتولوژی در این دوران داریم. مدارک خوبی از شرح کامل بیماری ها مانند سیروز کبدی، سل، پلورال افیوژن و غیره در متون مشهور ایرانی مانند قانون ابن سینا و المسعودی رازی وجود دارد. با این وجود هیچ اطلاعات در دسترسی راجع به اینکه چگونه این دانشمندان قدیمی چنین عملی را بدست آوردند، وجود ندارد زیرا که در آن دوره تشریح بدن انسان مرده ممنوع بوده است. اعتقاد براین است که این درجه از علم تنها از طریق معاینات فیزیکی، جراحی یا معاینه پس از مرگ بدست آمده است.

 پاتولوژی در ایران جدید:

 آغاز تاریخ پاتولوژی در ایران مربوط به قرن بیستم است، زمانی که پروفسور مصطفی حبیبی آناتومی بالینی را در ایران برپا کرد. قبل از سال 1933، پاتولوژی در برنامه ی استاندارد آموزشی ایران نبود. با این وجود بافت شناسی و آناتومی بالینی را پروفسور علی فلاتی در دانشگاه تهران آموزش می داد. کار او بعدا توسط مصطفی حبیبی که در آن زمان کرسی استادی بافت شناسی و جنین شناسی را در دانشگاه تهران به خود اختصاص داده بود ، دنبال شد. در سال 1947 پروفسور حبیبی به علت حمله ی قلبی از دنیا رفت و کرسی وی در دانشکاه تهران به مدت 6 سال خالی ماند. سپس 2 تن از بهترین دانشجویان حبیبی، پرفسور آرمین و رحمتیان راه او را به طور تخصصی به عنوان مدرس پاتولوژی ادامه دادند. پرفسور رحمتیان با هم دانشگاهی خود پروفسور شمس اولین آزمایشگاه پاتولوژی را در سال 1953 در بیمارستان 1000 تختخوابی تاسیس کردند. آزمایشگاه مجهز به میکروسکوپ الکترونی و بخش های آسیب شناسی بافتی وسلولی بود. در همان زمان آنها کرسی سرطان شناسی را در دانشگاه تهران ایجاد کردند. دانشمندان ایرانی تربیت شده در این مرکز آزمایشگاهی به خوبی اساتید پاتولوژی مطرح در خاورمیانه (کشورهای ترکیه ، پاکستان و مصر ) بودند. همزمان با تاسیس آزمایشگاه پاتولوژی بیمارستانی، پرفسور آرمین، یک آزمایشگاه پاتولوژی در زمین دانشگاه تاسیس کرد. این دوآزمایشگاه بسیاری از دانشجویان را تحت آموزش داد که بعدا این دانشجویان به دانشگاه های دیگر سراسر کشور پیوستند. از دیگرشخصیت هایی که تاثیر زیادی در جایگاه پاتولوژی در ایران داشت پروفسور مسلم بهادری بود. بهادری یک فرد زبردست در پزشکی بالینی و آسیب شناسی مولکولی بود. او تلاش های قابل توجهی را برای به وجود آوردن پلی بین پزشکان و آسیب شناسی مولکولی و پاتوفیزیولوژی در ایران انجام داد. همچنین تحقیقات را در این زمینه تقویت کرد و کلاس بین المللی تحقیقات را در دانشگاه علوم پزشکی تهران برپا کرد.